۰۲۱-۵۷۹۳۸
۰۲۱-۵۷۹۳۸

نگاهی به صومعه تاتو | صومعه‌ای با قدمت ۱۱۰۰ سال

ارمنستان به‌منزله‌ی نخستین کشوری که دین مسیحیت را به‌عنوان دین رسمی کشور پذیرفته، دارای تعداد زیادی کلیسا و صومعه در خود است، کلیساها و صومعه‌هایی که برخی‌شان معماری‌ای فوق‌العاده، تاریخی غنی و طبیعتی دل‌انگیز دارند و از همین رو توانسته‌اند در دنیای امروز به بهترین مکان‌های گردشگری ارمنستان تبدیل شوند. در میان صومعه‌های ارمنستان تا کنون به صومعه‌ی گغارد و صومعه‌ی نوراوانک پرداخته شده و امروز به صومعه تاتو – یکی دیگر از صومعه‌های تاریخی این کشور – پرداخته خواهد شد. با من همراه باشید تا در ادامه به همراه یکدیگر گشت‌وگذاری در صومعه تاتو و محیط اطراف آن داشته باشیم.

gavazan tatev (3)

تاریخچه صومعه تاتو

پیش از بحث در مورد ساختمان‌های صومعه تاتو، بد نیست بحثی در مورد تاریخچه‌ی این بنای تاریخی داشته باشم.

صومعه تاتو در فلات تاتو قرار دارد، منطقه‌ای که بیش از ۲ هزار سال پیش رونق زیادی داشت و از مهم‌ترین مناطق برای بت‌پرستان ارمنی محسوب می‌شد. در همان زمان یک معبد بزرگ در این منطقه ساخته بودند و معبد هم از رونق زیادی برخوردار بود و مردمان زیادی از مناطق مختلف خود را به این منطقه می‌رساندند و به معبد تاتو می‌رفتند. اما در قرن چهارم میلادی با رسمی‌شدن دین مسیح در ارمنستان تمامی معابد قدیمی ارمنستان تخریب شدند و به‌جای برخی از آن‌ها کلیسا ساخته شد [در این بین تنها معبدی که از موج تخریب‌ها جان سالم به در برد معبد گارنی است. در نوشتار مربوط به معبد گارنی می‌توانید ماجرای این معبد معروف در ارمنستان را بخوانید].

معبد تاتو نیز شامل ماجرای تخریب‌ها شده و در قرن چهارم این معبد کاملاً توسط مسیحیان تخریب گردیده و یک کلیسای کوچک به جای آن در همان قرن چهارم ساخته شده و به عنوان جایگزین مورد استفاده قرار گرفته است.

تصویری از صومعه تاتو در سال 1881

اما پس از ۵ قرن بود که کلیسای تاتو آغاز به بزرگ‌شدن کرد. در قرن نهم این کلیسا به عنوان مقر اسقف منطقه‌ی Syunik انتخاب شد و همین اتفاق موجب شد که رسیدگی‌های زیادی به این کلیسا شود. در منابع تاریخی استان سیونیک آمده که در اواسط قرن نهم، یعنی سال ۸۴۸، به دستور و حمایت شاهزاده فیلیپ سونیک، یک کلیسای جدید – با نام کلیسای سنت‌گریگور یا گریگور مقدس – در جوار کلیسای تاتو احداث می‌شود تا به رونق این منطقه افزوده گردد. بعدها به سبب رشد اقتصادی این منطقه و افزایش عبادت‌کنندگان، اسقف جدید آن منطقه، یعنی اسقف هووانس، درخواست کمک مالی برای توسعه‌ی کلیساها می‌کند و شاهزاده‌ی آن زمان سیونیک، یعنی آشوت [Ashot]، این کمک مالی را تقبل می‌کند و این‌چنین می‌شود که کلیساها این بار بزرگ‌تر از گذشته می‌شوند و رونق‌شان افزایش می‌یابد.

در اوایل قرن یازدهم، کلیسا میزبان بیش از ۱۰۰۰ راهب بوده و هزاران عبادت‌کننده از جای‌جای ارمنستان به این منطقه می‌آمده‌اند و به عبادت می‌پرداخته‌اند. اما در همین دوران، در سال ۱۰۴۴، در طی حمله‌ای که به این منطقه از سوی ارتش کشور همسایه، صومعه‌ی سنت‌گریگور مورد آسیب‌هایی جدی واقع می‌شود، هرچند که چند دهه بعد این آسیب‌ها برطرف می‌شوند. چند سال بعد، درست در سال ۱۰۸۷ میلادی، یک کلیسای دیگر به این مجموعه اضافه می‌شود: کلیسای سنت‌ماری یا مریم مقدس.

اما قرن دوازدهم، قرن خوبی برای کلیساهای تاتو نبوده. در این قرن یک بار سلجوقیان به کلیساها حمله می‌کنند و آسیب‌هایی بر آن‌ها وارد می‌آورند. ضمناً چندین هزار کتاب را هم می‌سوزانند. مدتی بعد زلزله‌ای قوی در آن منطقه رخ می‌دهد و باری دیگر کلیسا مورد آسیب واقع می‌شود. اما با آغاز قرن سیزدهم اوضاع بهبود می‌یابد.

تصویر صومعه مربوط به سال 1920
تصویر صومعه مربوط به سال ۱۹۲۰

در اواخر قرن سیزدهم یک دانشگاه در صومعه تاتو احداث می‌شود و به این ترتیب تاتو به بزرگ‌ترین مرکز فلسفه و علم ارمنی قرون وسطی تبدیل می‌گردد. در این دانشگاه رشته‌های مختلفی از جمله موسیقی، ادبیات، فلسفه، الهیات و … تدریس می‌شوند. حتی گفته می‌شود در این دانشگاه بر طبق رسم دانشگاه‌های قرون وسطی آثار افلاطون و ارسطو مورد بحث و فحص قرار می‌گرفته‌اند، ولی دوران اوج دانشگاه خیلی پایدار نمی‌ماند و باری دیگر حملاتی از سوی دشمنان به صومعه انجام می‌شود. گفتنی است که دانشگاه میان سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۴۳۴ فعالیت می‌کرده‌است.

در قرن هفدهم که کلیسا جانی تازه می‌گیرد، رونق به آن بازمی‌گردد ولی یک قرن بعد است که آغامحمدخان قاجار به کلیساها حمله می‌کند و آسیب‌هایی به آن‌ها وارد می‌شود. در قرون بعدی اما حمله‌ی خاصی به صومعه صورت نمی‌گیرد ولی یک زلزله در اوایل قرن بیستم آسیب‌هایی به صومعه وارد می‌سازد؛ آسیب‌هایی که هنوز که هنوز است آثارشان قابل تشخیص است.

معماری صومعه تاتو

درون صومعه تاتو
درون صومعه تاتو

از تاریخچه‌ی صومعه تاتو که فارغ شوم، باید به مبحث اصلی یعنی کلیت صومعه و آن‌چه که در سفر به سیونیک و دیدن صومعه‌ی تاتو منتظرتان است برسم. صومعه تاتو از سه کلیسا برخوردار است: کلیسای سنت‌پل و پیتر، کلیسای گریگوری مقدس و کلیسای مریم مقدس.

کلیسای سنت‌پل و پیتر – که نام‌اش اشارت دارد به دو تن از حواریون مسیح – احتمالاً در مکان همان کلیسای اولیه‌ی قبلی ساخته شده. در دیوار غربی این کلیسا یک سنگ‌نوشته وجود دارد و حاوی اطلاعاتی در باب این کلیسا است. گویا این سنگ‌نوشته در اثر تلاش‌های اسقف هوانس در قرن نهم نصب شده‌است.

 St. Pogos and Petros

کلیسای گریگوری مقدس دیگر کلیسای این صومعه است. این کلیسا همان کلیسایی است که در حملات سلجوقیان مورد آسیب واقع شد و البته پس از چندی آن را بازسازی کردند. البته این کلیسا بعدها باری دیگر مورد آسیب جدی واقع شد و دوباره بازسازی گردید. در کل این کلیسا نسبت به سایر کلیساها آسیب بیش‌تری را در طول تاریخ متحمل شده‌است.

کلیسای سنت گرگور صومعه تاتو

 

سومین کلیسا، همان کلیسایی است که در بالا اشاره شد. این کلیسا – که در قرن یازدهم میلادی و در سال ۱۰۸۷ چند سال پس از حملات سلجوقیان ساخته شده – در قسمت شمالی صومعه واقع شده و در سال ۱۹۳۱ بر اثر زلزله آسیب بسیار زیادی دید، اما بالاخره در اواخر قرن بیستم مورد بازسازی واقع شد.

کلیسای سنت‌ماری تاتو

*******

جز این سه کلیسا، چند حجره‌ی مخروبه هم در صومعه تاتو هستند که به احتمال بسیار زیاد مربوط به راهبانی اند که در این صومعه زندگی می‌کرده‌اند. اما جالب‌ترین چیزی که در صومعه تاتو هست، ستونی است که «گاوازان» نام دارد. این ستون احتمالاً در اواخر قرن نهم میلادی و در بین سال‌های ۸۹۳-۸۹۵ ساخته شده و ۸٫۳ متر ارتفاع دارد. این ستون به ۱۲ بخش تقسیم شده و بر روی خود دارای حکاکی‌های مختلفی است. در قسمت بالایی آن نیز یک صلیب نصب شده و گفته می‌شود این صلیب بعدها در قرن هجدهم بوده که به ستون اضافه گردیده است. برخی نیز اعتقاد دارد این صلیب از روی یک صلیب قدیمی دیگر که دقیقاً در همین مکان بوده ساخته شده و جایگزین آن شد‌ه‌است.

ستون گاوازان در صومعه تاتو

مدت زیادی تصور می‌شد گاوازان به‌مثابه‌ی ابزاری برای زلزله‌نگاری ساخته شده، اما پس از تحقیقاتی که Gevorgyan به عمل آورد دریافته شد که گاوازان در واقع ستونی نجومی بوده و ارتباط مستقیمی میان این ستون و کمربند اوریون یا شکارچی آسمان وجود دارد. همچنین تقسیم آن به ۱۲ قسمت هم برای اندازه‌گیری زمان بوده. ضمناً حکاکی‌های روی ستون هم در برخی جاها شکل ساعت به خود می‌گیرند.

ستون گاوازان

دسترسی به صومعه تاتو

روستای تاتو تا ایروان پایتخت ارمنستان حدود ۲۵۰ کیلومتر فاصله دارد. این فاصله را می‌توان در جاده‌ای نه‌چندان خوب با تاکسی یا با ماشین شخصی طی کرد. ضمناً خوبی این صومعه در این است که در جنوب ارمنستان واقع شده و اگر قرار باشد سفری زمینی به ارمنستان داشته باشید می‌توانید از مرز ایران و ارمنستان حدود ۳ ساعت رانندگی کنید.

صومعه تاتو

نکته‌ی دیگر آن که در روستایی نزدیک روستای تاتو با نام هالیدزر تله‌کابینی طولانی به طول ۵٫۷ کیلومتر به مقصد روستای تاتو تعبیه شده، تله‌کابینی که توانسته رکورد طولانی‌ترین تله‌کابین بدون توقف جهان را از آنِ خود کند و به این ترتیب نام‌اش در کتاب گینس ثبت شود. تا پیش از این یک خَیِر این تله‌کابین را بنا نهد، از روستای هالیدزر باید یک ساعت راه طی می‌شد تا بتوان به صومعه تاتو رسید، اما امروزه به لطف این تله‌کابین در ۱۰ دقیقه می‌توان به صومعه رسید.

تله کابین صومعه

ضمناً هم در روستای هالیدزر و هم در روستای تاتو مغازه‌هایی برای فروش صنایع دستی آن منطقه و همچنین کافه‌ها و رستوران‌هایی برای رفع گرسنگی و تشنگی وجود دارند.

خبر خوب دیگر آن است که طبیعت اطراف صومعه تاتو فوق‌العاده است و بنابراین در زمانی که در تله‌کابین هستید می‌توانید از تماشای مناظر اطراف لذت ببرید. پس از بازدید از صومعه نیز این امکان برای‌تان هست که به گشت‌وگذار در طبیعت روستای تاتو بپردازید.

آدرس روی نقشه

سخن آخر

صومعه تاتو به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین صومعه‌های ارمنستان واقعاً دیدن دارد. این صومعه حول و حوش ۱۱۰۰ سال پیش ساخته شده و ماجراهای بسیاری را در عمر ۱۱۰۰ ساله‌ی خود دیده و تجربه کرده‌است. در صومعه‌ی تاتو می‌توانید سه کلیسای جالب و یک ستون ۸ متری عجیب را ببینید. ضمناً در اطراف صومعه طبیعتی فوق‌العاده وجود دارد. در این بین امکان لذت‌بردن از تله‌کابین‌سواری میان دو رستای هالیدزر و تاتو هم فراهم است.

برای آن که به دیدن این صومعه بروید می‌توانید از خدمات تور ایروان و تور ارمنستان ساحل شنی درخشان استفاده کنید. برای کسب اطلاعات لازم در باب تور ایروان یا تور ارمنستان یا روی لینک‌ها کلیک کنید و یا با شماره‌تلفن ۰۲۱۵۷۹۳۸ تماس بگیرید. کارشناسان ما شما را به‌طور کامل راهنمایی خواهند کرد.

منابع: en.wikipedia | wander-lush | allinnet | advantour

ارسال پاسخ

هشت + 1 =