۰۲۱-۵۷۹۳۸
۰۲۱-۵۷۹۳۸

نگاهی به صومعه‌ی گغارد | صومعه‌ای در دل کوه

نام ارمنستان تداعی‌کننده‌ی مسیحیت است. از دیرباز، یعنی از قرن چهارم میلادی بدین‌سو، مسیحیت در این کشور محبوبیتی فراوان داشته و البته این محبوبیت تا زمانِ امروز نیز ادامه یافته. ارمنستان، به‌مثابه‌ی اولین کشوری که مسیحیت را به‌عنوان دین رسمی پذیرفته، در طی سده‌های متوالی از آن زمان تا کنون، میزبان کلیساها و صومعه‌های بسیاری بوده؛ کلیساهایی که برخی‌شان هنوز هم پس از سده‌ها پابرجا مانده‌اند و در زمره‌ی اماکن تاریخی و گردشگری ارمنستان درآمده‌اند. کلیسای گغارد یا صومعه گغارد یکی از این کلیساهای قدیمی است که امروزه از آن به‌عنوان یک بنای تاریخی دیدن می‌شود. آن‌چه که در ادامه خواهد آمد تماماً در باب کلیسای گغارد خواهد بود.

صومعه‌ی گغارد

تاریخچه صومعه گغارد

چنان‌چه از سُنن مناطق حوالی صومعه گغارد برمی‌آید، این صومعه یا کلیسا در قرن چهارم میلادی و به‌دست گریگوری روشنگر [نخستین رهبر مذهبی ارمنیان و کسی که موجب شد مسیحیت دین اصلی ارمنستان شود] بنا شد. مکانی که این صومعه در آن ساخته شده، مکانی بوده که پیش از دوران مسیحیت نیز به‌عنوان یک مکان مقدس شناخته می‌شده. این مکان یک غار بوده و از همین رو آن با عنوان صومعه‌ی ایریوانک به معنای صومعه‌ی غار می‌شناخته‌اند.

نخستین صومعه، یعنی صومعه‌ای که به واسطه‌ی خواست گریگوری روشنگر ساخته شد، در قرن نهم میلادی، در اثر حمله‌ی اعراب به ارمنستان، کاملاً ویران گردید و امروزه هیچ چیز از آن صومعه باقی نمانده است. آن‌چنان که منابع تاریخی آورده‌اند، صومعه‌ی ایریوانک شامل ساختمان‌های مذهبی و خدماتی بوده‌است؛ ولی نصر – معاون خلیفه‌ی وقت عربستان – به ایریوانک حمل کرده و هرآن‌چه که داشته او سربازان‌اش به غارت برده‌اند و کلیت ساختمان را به آتش کشانده‌اند. بعدها زمین‌لرزه‌ها نیز آسیب‌های زیادی به آن وارد کرده‌اند و خلاصه عملاً چیز زیادی از آن صومعه برجا نمانده است.

گغارد

اما آن کلیسایی که امروز می‌بینیم، در سال ۱۲۱۵ در اثر تلاش‌ها و خواست دو برابر به نام‌های زکریا و ایوان ساخته شده است؛ دو برادری که ژنرال‌های ملکه‌ی آن وقت گرجستان بوده‌اند. صومعه‌ی ایریوانک از میان رفت و شکوه خود را از دست داد، اما در عوض کلیسای گغارد ساخته شده، آن هم کلیسایی که بخشی از آن از در دل کوه حک شده. گغارد در زبان ارمنی به معنای نیزه است و گفته می‌شود وجه تسمیه این کلیسا نیزه‌ای است که با آن مسیح را زخمی کردند تا او را آماده‌ی به‌صلیب کشیدن کنند. نقل است که این نیزه مدتی در همین کلیسا نگه‌داری می‌شده اما امروزه در کلیسایی دیگر – یعنی کلیسای مادر – منتقل کرده‌اند.

گغارد

رفته‌رفته کلیسای گغارد در میان سال‌های ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ به اصلی‌ترین جایگاه مسیحیان گرجستان و ارمنستان تبدیل شد، و آن زمان با نام‌های «صومعه‌ی ۳ کلیسا» و صومعه‌ی ۴۰ محراب» شناخته شد. کم‌کم گغارد موقعیتی بهتر یافت و شاه‌ها نیز توجهی جدی‌تر به آن کردند. این امور موجب شدند که گغارد دارای کتابخانه شود و گاه به‌عنوان مرکز تفکر مسیحیان شناخته گردد.

کلیسای گغارد

کلیت کلیسای گغارد در حال حاضر

امروز گغارد در دل طبیعت و در پایان یک جاده‌ی باریک و آسفالت‌شده قرار دارد؛ جاده‌ای که در آن برخی زنان محلی مشغول فروش نان‌های شیرین، لواشک و سوغاتی‌های مختلف هستند. در نزدیکی صومعه نیز گروهی از نوازندگان محلی – البته نه همیشه – به نواختن موسیقی اشتغال دارند.

با نزدیک‌شدن به ورودی غربی کلیسا شاهد چند غار و حکاکی‌های مختلف در دامنه‌ی کوه خواهید بود، و دقیقاً قبل از ورودی کلیسا یک سری کنده‌کاری کم‌عمق وجود دارند که عمدتاً رسم بر این است مردم درصدد انداختن سنگ در آن برآیند تا مگر آرزوها و حاجات‌شان برآورده شود.

از راهرو که وارد صومعه می‌شوید، ورودی‌های شرقی را می‌بینید و یک پل که در مرکز صومعه وجود دارد. درون صومعه نیز ساختمان‌های یک تا دو طبقه وجود دارند که البته بارها در طی سده‌های متوالی بازسازی شده‌اند تا توانسته‌اند قرن بیست‌ویکم را نیز زندگی کنند. سرتاسر محوطه شامل حکاکی‌های مذهبی است، بخش غربی کلیسا نیز معلوم است که در از همان ابتدا به‌عنون بخش سرویس و خدمات کلیسا استفاده می‌شده است.

 

اصلی‌ترین کلیسا از کلیساهای صومعه‌ی گغارد کلیسای Katoghike است. این کلیسا در دل کوه ساخته شده و دیوارهای آن پر انداز حکاکی‌های مختلف. همین دیوارها کتبیه‌های زیادی را هم در خود نگه‌می‌دارند، کتبیه‌هایی که گویا برای ثبت و ضبط کمک‌هالی مالی به نگارش درآمده‌اند.

افزون بر کلیسای اصلی، ساختمان جالب دیگری که در صومعه‌ی گغارد وجود دارد، “گاویت” است. در غرب عبادت‌گاه اصلی این صومعه، یک عبادت‌گاه کوچک سنگی وجود دارد که در زبان محلی ارمنستان به گاویت [Gavit] مشهور است و احتمالاً میان سال‌های ۱۲۱۵ تا ۱۲۲۵ ساخته شده.

گاویت

درون این عبادت‌گاه کوچک ۴ ستون اصلی وجود دارند که وظیفه‌ی حفاظت از سقف بر دوش‌شان بوده و در مرکز آن‌ها یک حفره جهت وارد آمدن نور تعبیه شده است. گفته می‌شود این ساختمان افزون بر محلی برای عبادت، جهت آموزش و تمرین نیز مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

گاویت

در شمال غربی این عبادت‌گاه، یک کلیسای کاملاً سنگی وجود دارد؛ کلیسایی که به طول کامل از سنگ‌ها تراشیده شده است. این کلیسا مربعی بوده و کاملاً به شکل چلیپایی ساخته شده. چنان‌که کتیبه‌های موجود در آن نشان داده‌اند گویا این ساختمان در دهه‌ی ۱۲۴۰ توسط Galdzak ساخته شده، کسی که چند بنای دیگر از این صومعه را نیز در سال‌های بعد طراحی کرده و ساخته است. سرتاسر دیوارهای این کلیسا حکاکی‌های مختلف دارند و همین حکاکی‌ها هستند که توانسته‌اند داخل این کلیسا را جذاب کنند؛ خصوصاً آن که همگی از دل سنگ‌ها تراشیده شده‌اند.

صومعه‌ی گغارد

جز این مکان‌هایی که نام بردم چند اتاق عبادت دیگر در صومعه گغارد وجود دارند و همین بزرگی و پرامکاناتی این صومعه بوده که موجب شده گغارد در طی قرون مختلف به اصلی‌ترین عبادت‌گاه و مرکز تفکر مسیحیان ارمنستان و گاه حتی گرجستان تبدیل شود.

صومعه‌ی گغارد

اطراف کلیسای گغارد

اگر به ۴ کیلومتری ایروان بروید، می‌بینید که چه طبیعت سرسبز و دلنشینی دارد. این به معنای آن است که اگر به صومعه‌ی گغارد بروید می‌توانید پس از بازدید از این صومعه به طور کامل، وارد محیط اطراف شوید و از طبیعت این محیط نیز لذت ببرید. مورد دیگری که در محیط اطراف این صومعه دیده می‌شود و البته بازدید از آن نیز خالی از فایده نیست، معبد گارنی است.

این معبد قدمتی بیش‌تر از صومعه گغارد دارد، به‌گونه‌ای که قدمت آن به دوران پیش از میلاد بازمی‌گردد؛ زمانی که خاندان اروندی حکومت ارمنستان را در دست داشتند.

بعدها در قرون سوم و چهارم که کارِ ویران‌کردن معابد قدیمی ارمنستان توسط مسیحیان آغازیدن گرفته بود، معبد گارنی از نظرها دور ماند و مدتی بعد به کاخ خصوصی خواهر پادشاه ارمنستان تبدیل شد.

امروزه معبد گارنی نیز به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری ارمنستان مورد استفاده قرار می‌گیرد و بسیاری از کسانی که به صومعه‌ی گغارد سر می‌زنند از این معبد نیز دیدن می‌کنند.

سخن آخر

صومعه‌ی گغارد یک صومعه‌ی قدیمی در نزدیکی ایروان پایتخت ارمنستان است و در سده‌های گذشته به‌مثابه‌ی یکی از اصلی‌ترین کلیساهای منطقه‌ی ارمنستان و گرجستان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. امروزه این صومعه یکی از بهترین جاذبه‌های گردشگری ارمنستان است و ازآن‌جا که در نزدیکی معبد گارنی قرار گرفته بازدید از آن می‌تواند همراه با بازدید از معبد قدیمی گارنی هم باشد.

گغارد

اطراف این دو مکان تاریخی هم طبیعتی عالی قرار گرفته که می‌توان از جذابیت‌های طبیعت نیز لذت برد. حتماً اگر با تور ارمنستان یا تور ایروان به ایروان سفر کردید سری هم به این منطقه بزنید.

منابع: travelsofabookpacker | ancient | atlasobscura

ارسال پاسخ

چهارده − 8 =