قلعه آگرا | یادگاری باشکوه از سلسله‌ی گورکانیان

قلعه آگرا یا قلعه سرخ یکی از محبوب‌ترین جاذبه‌های گردشگری در شهر آگرا در هند است. این قلعه در نزدیکی تاج‌محل واقع شده و لذا اکثر گردشگرانی که به دیدن تاج‌محل می‌روند سری هم به این قلعه می‌زنند. قلعه سرخ آگرا به دستور اکبرشاه، یا اکبر کبیر، از شاهان سلسله‌ی گورکانیان، بازسازی شده و قلعه‌ای بزرگ و وسیع است.

قلعه سرخ

درون قلعه هم چندین بنای تاریخی وجود دارند و خلاصه آن که گردشگران در طی مراجعه‌شان به منطقه‌ای که این قلعه در آن قرار گرفته می‌توانند از چند بنای تاریخی بازدید کنند و از معماری این بناهای تاریخی لذت ببرند. در ادامه تمرکزم روی قلعه آگرا و بناهای درون آن است. به همراه یکدیگر خواهیم دید که اوضاع قلعه از چه قرار است و درون آن چه خبر است و چرا بازدید از آن از بهترین کارهایی است که گردشگران می‌توانند در طی سفر به آگرا انجام دهند.

قلعه سرخ

تاریخچه‌ی قلعه آگرا

سلسله‌ی گورکانیان، که گاه با نام‌های «امپراتوری مغول هند» و «سلسله‌ی تیموریان هند» هم شناخته می‎شوند، دودمانی بودند که به مدت سه قرن بر هند حکومت کردند. این دودمان در سال ۱۵۲۶ بر دهلی و آگرا و جیپور و چند شهر دیگر از هند حکم‌رانی‌شان را آغاز کردند و حکومت‌شان تا سال ۱۸۵۷ به طول انجامید. در طی این دوران، در شهرهای آگرا و دهلی، و البته به میزان کمتر در جیپور، بناهای زیادی ساخته شدند و عمدتاً همین بناها هستند که موجب شده‌اند سه شهر دهلی، جیپور و آگرا، که با نام مثلث طلایی شناخته می‌شوند، مقصد اصلی گردشگران در کشور هند شوند.

بابر اولین پادشاه سلسله‌ی گورکانیان بود و پس ازاو پسرش یعنی همایون حکومت را در دست گرفت. پس از مرگ همایون، پسرش اکبر پادشاه شد و قلعه‌ی آگرا به دستور همین اکبر بازسازی گردید.

بله «بازسازی» شد و نه آن که ساخته شود. متأسفانه در اکثر منابع نوشته‌اند که قلعه آگرا به دستور اکبرشاه ساخته شد و این در حالی است که این قلعه سال‌های پیش از حکومت گورکانیان ساخته شده بوده.

در واقع اکبر شاه دستور داده که قلعه آگرایی که امروزه برای ما باقی مانده بازسازی شود و شکل‌وشمایل‌اش همینی شود که در حال حاضر هست، وگرنه این قلعه بر طبق منابع تاریخی در قرن یازدهم ساخته شده است.

قلعه آگرا
نقشه قلعه آگرا که در سال ۱۹۱۱ در کتاب Murray’s Handbooks for Travellers چاپ شده است.

زمانی که اکبرشاه حکومت را در دست گرفت درصدد برآمد که آگرا را به عنوان پایتخت خود معرفی کند و از نخستین کارهایی که کرد این بود که دستور داد این قلعه را، که مدت‌زمان زیادی دست پادشاهان Rajput بود، بازسازی کنند. آن زمان که اکبرشاه دستور بازسازی قلعه را داد قلعه وضعیت خوبی نداشت و قسمت‌هایی از آن ویران شده بود، اما با تلاش معمارها قلعه با ماسه‌سنگ قرمز بازسازی شد. کار بازسازی قلعه هشت سال به طول انجامید و در سال ۱۵۷۳ به اتمام رسید، همان دورانی که در دهلی به دستور همسر اول همایون کار ساخت آرامگاه همایون، پدر اکبرشاه، در حال انجام بود.

قلعه آگرا نخستین قلعه‌ی نظامی‌ای بود که در دوران گورکانیان مورد استفاده قرار می‌گرفت. در آن زمان دیوارهای قلعه ارتفاعی حدود ۷۰ پا و طولی حدود ۲٫۵ کیلومتر داشتند. بعدها اما قلعه گسترده‌تر شد و بناهایی هم درون آن ساخته شدند. عمده‌ی تلاش‌هایی که برای گستردگی قلعه و ساخت بناها درون آن شد ناشی از دستوران شاه جهان، نوه‌ی اکبرشاه، بودند. شاه جهان بسیار به ساخت بناهایی با معماری‌های عالی علاقه داشت و برخلاف پدربزرگ خود دستورش این بود که بیش از آن که از ماسه‌سنگ قرمز در ساخت بناها استفاده شود تمرکز روی ساخت بناها با سنگ مرمر سفید باشد. این علاقه‌ی او را به وضوح می‌توان در تاج‌محل دید. تاج‌محل، به عنوان یکی از عجایب هفتگانه‌ی جهان، به دستور همین شاه جهان برای یادبود همسرش در نزدیکی قلعه آگرا ساخته شد.

البته همین شاه جهان زمانی که پایتخت را از آگرا به دهلی برد دستور داد یک قلعه‌ی سرخ دیگر در دهلی بسازند، قلعه‌ای شبیه به همین قلعه سرخ آگرا؛ بنابراین نباید قلعه سرخ آگرا را با قلعه سرخ دهلی اشتباه گرفت.

نکته‌ی دیگری که بد نیست به تاریخچه‌ی قلعه آگرا اضافه کنم این است که در طی شورش‌هایی که در اواسط قرن نوزدهم در هند صورت گرفت و موجبات دستگیری آخرین پادشاه گورکانیان را فراهم آورد و پس از آن انگلیس بر هند مسلط شد، این قلعه نقشی اساسی ایفا کرد. همچین یک قرن بعد، زمانی که انگلیسی‌ها از هند خارج شدند قلعه را به هندی‌ها تحویل دادند و در چند دهه‌ی اخیر عمده‌ی بخش‌های این قلعه توسط ارتش هند استفاده می‌شوند.

در قلعه آگرا چه می‌توان دید؟

بحث اصلی‌مان تازه آغاز شده. می‌خواهیم ببینیم گرشگرانی که به دیدن قلعه سرخ آگرا می‌روند چه چیزهایی می‌توانند ببینند.

قلعه آگرا ۳۸۰ هزار متر مربع مساحت دارد و در کنار رود مشهور یامونا قرار گرفته. دیوارهای آن عمدتاً از ارتفاع ۷۰ فوتی برخوردار اند و نقشه‌ی آن تقریباً به مانند یک نیم‌دایره است، نیم‌دایره‌ای که وترش در امتداد رود یامونا واقع شده.

دو تا از دروازه‌های این قلعه مشهور اند: یکی دروازه‌ی دهلی و دیگری درواز‌ه‌ی لاهور، که با نام دروازه‌ی عمار سینگ هم شناخته می‎شود. دروازه‌ی دهلی در قسمت غربی قلعه قرار دارد و با سطح شهر آگرا در تماس است. این دروازه بزرگ‌ترین دروازه‌ی کل قلعه به شمار می‌رود. در ساخت آن از بهترین عناصر معماری استفاده شده و تا زمان مرگ اکبرشاه به عنوان ورودی او به قلعه استفاده می‌شده است. امروزه دروازه‌ی دهلی برای عموم گردشگران قابل استفاده نیست چراکه ارتش هند از قسمت‌های شمالی قلعه استفاده می‌کند و گردشگران فقط باید از دروازه‌ی عمار سینگ یا لاهور وارد قلعه شوند.

دروازه‌ی عمار سینگ
نمایی از دروازه‌ی عمار سینگ

در برخی منابع تاریخی آمده که اکبرشاه درون قلعه بیش از ۱۰۰ ساختمان ساخت، که اکثرشان یا توسط شاه جهان نابود شدند و یا توسط هندی‌ها. اگر شاه جهان بسیاری از ساختمان‌های داخل این قلعه را نابود کرد به سبب آن نبود که با پدربزرگ خود مشکل داشت بلکه می‌خواست بناهایی که در قلعه ساخته می‎شوند با سنگ مرمر سفید ساخته شوند و نه ماسه‌سنگ قرمز.

ازجمله بناهای داخل قلعه که در حال حاضر پس از چند قرن هنوز پابرجا هستند و قابل بازدید اند می‌توان از موارد زیر نام برد:

۱- Jahangiri Mahal

جهانگیری محل

جهانگیری محل کاخی است که در زمان خود اکبرشاه درون قلعه آگرا ساخته شد. این کاخ به دستور اکبر و برای پسرش جهانگیر، که بعدها شاه هند شد، ساخته شد و برجسته‌ترین بنای داخل قلعه سرخ آگرا است.

۲- ساختمان musamman

ساختمان musamman

دومین ساختمان مشهوری که درون قلعه آگرا قرار دارد همین ساختمان است. این بنا از آن ساختمان‌هایی است که در دوران خود اکبرشاه و با ماسه‌سنگ قرمز ساخته شدند. این ساختمان هشت ضلعی در دوران اکبرشاه برای مدتی به عنوان محلی برای عبادت خورشید استفاده شد و بعدها در دوران جهانگیر قسمتی از آن به عنوان زنجیره‌ی عدالت [the chain of justice] که مکانی برای دادرسی بود استفاده  شد. گفته می‎شود آن چند سالی که شاه جهان در اواخر عمرش زندانی بود، در همین ساختمان زندانی بود و در یکی از اتاق‌های چندگانه‌ی همین ساختمان بود که فوت کرد و جنازه‌اش را بعدها به تاج‌محل منتقل کردند.

ضمناً این ساختمان با چند تا از دیگر ساختمان‌های مهم قلعه آگرا یعنی Shish Mahal، Khas Mahal و Diwan-i-Khas به طور مستقیم ارتباط دارد.

۳- Diwan-i-Khas

Diwan-i-Khas در قلعه آگرا

Diwan-i-Khas یعنی تالار مخاطبان خصوصی. این تالار عمدتاً با سنگ مرمر سفید ساخته شده و بازسازی آن به دستور شاه جهان انجام گرفته است. این تالار درست در کنار ساختمان musamman قرار گرفته و در ساخت آن عمدتاً از عناصر معماری ایرانی استفاده شده است.

از این ساختمان برای پذیرایی از مهمانان شاه استفاده می‌شده و گاه با نام شاه محل هم شناخته می‌شود. این ساختمان در حال حاضر آن زیبایی و شکوهی که در دوران اکبرشاه و شاهان بعدی داشته را ندارد چراکه اولاً در دورانی که شورش در هند به اوج رسیده بود و سلسله‌ی گورکانیان برچیده شد هرآن‌چه که در ساختمان بود غارت شد و ثانیاً گذر زمان کل ساختمان را فرسوده کرده، هرچند که بازسازی‌هایی خصوصاً در قسمت سقف صورت گرفته‌اند.

۴- Diwan-i-Aam

قلعه آگرا

این تالار برخلاف تالار قبلی تالاری برای عامه‌ی مردم است و گفته می‌شود مکانی بوده که در دوران شاه جهان از آن برای شنیدن اعتراضات مردم هند استفاده می‌شده است. مساحت ساختمان ۱۰۰ فوت در ۶۰ فوت است و بر روی ۲۷ ستون قرار گرفته. هم در ستون‌ها، هم در دیوارها و هم در سقف از بهترین و زیباترین عناصر معماری گورکانی بهره گرفته شده، هرچند که پس از چند قرن از ساخت این بنا آن شکوه و زیبایی گذشته باقی نمانده است.

۵- Shahjahani Mahal

شاه جهان محل در قلعه سرخ

Shahjahani Mahal در نزدیکی جهانگیر محل قرار گرفته و بنایی است که گفته می‌شود نخستین تلاش شاه جهان بوده برای تبدیل یکی از کاخ‌های قدیمی از رنگ قرمز به رنگ سفید که مورد علاقه‌ی او بوده.

شاه‌جهان محل از یک سالن بزرگ و چندین اتاق برخوردار است و کل ساختمان به شکل چند ضلعی است.

*************

این موارد صرفاً بخشی از بناهایی هستند که در درون قلعه آگرا قابل بازدید اند. با تور مثلث طلایی مرکز ساحل شنی که به آگرا سفر کنید و به دیدن این قلعه بروید می‌توانید از نزدیک مشغول تماشای بناهای متعدد درون قلعه شوید، بناهایی که هر یک از شاهکارهای معماری در کشور هند به شمار می‌روند.

دسترسی به قلعه آگرا به چه صورت است؟

قلعه‌ی آگرا و تاج محل فاصله‌ی چندانی از هم ندارند و بنابراین می‌توان در طی سفر به آگرا بازدید از هردوی این بناهای زیبا را به یک زمان موکول کرد. از دهلی که بخواهید به آگرا بروید هم می‌توانید از قطار مستقیمی که از دهلی به آگرا می‌رود استفاده کنید و هم آن که از اتوبان دهلی – آگرا بهره برید. با قطار حدود دو ساعت از دهلی به آگرا می‌رسید و با خودرو از طریق اتوبان حدود سه ساعت.

آدرس: Agra Fort, Rakabganj, Agra, Uttar Pradesh 282003, India

چند نکته که نباید فراموش کنید

۱- در اطراف تاج‌حمل و قلعه آگرا افراد زیادی وجود دارند که ادعا دارند راهنمای گردش در قلعه و تاج محل هستند. سعی کنید کاری با آن‌ها نداشته باشید، چراکه بازدید از قلعه چندان نیازی به راهنما ندارد.

۲- به متکدیان زیادی که در آن اطراف پرسه می‌زنند پول ندهید، اکثر قریب‌به‌اتفاق آن‌ها وضع مالی‌شان خوب است.

۳- هزینه‌ی ورودی به قلعه برای کودکان و نوجوانان زیر ۱۵ سال رایگان، برای هندی‌ها ۵۰ روپیه و برای گردشگران خارجی ۶۰۰ روپیه است. البته این مبالغ ممکن است افزایش یابند.

۴- در نظر داشته باشید که پیش از ورود به قلعه تفتیش می‌شوید و برخی اقلام را نمی‌توانید با خود به قلعه ببرید ازجمله: شارژر موبایل، چاقو، الکل، مواد غذایی و دخانیات.

قلعه سرخ

سخن آخر

قلعه آگرا یا قلعه سرخ آگرا از بهترین مکان‌هایی است که می‌توانید در طی سفر به آگرا از آن‌ها بازدید کنید. با هم در این نوشتار نگاهی کلی به این قلعه داشتیم و بیش‌تر متوجه شدیم که این قلعه ارزش آن را دارد که دو سه ساعتی از سفر را صرف بازدید از آن و بناهای درون‌اش کنیم.

عزیزانی که به دنبال سفر به آگرا و بازدید از جاذبه‌های گرشگری آگرا هستند می‌توانند از تور مثلث طلایی مرکز گردشگری ساحل شنی بهره ببرند. اخذ ویزا، رزرو هتل، رزرو بلیط رفت و برگشت، پرداخت هزینه‌های ورودی، پرداخت هزینه‌های تردد در سطح شهر، لیدر تور فارسی‌زبان و کلی سرویس دیگر خدماتی اند که در صورت انتخاب تور مثلث طلایی ساحل شنی از آن‌ها بهره‌مند خواهید شد.

برای کسب اطلاعات کامل در مورد تور مثلث طلایی و همچنین رزرو این تور می‌توانید با شماره‌تلفن ۰۲۱۵۷۹۳۸ تماس بگیرید.

منابع: tripsavvy | en.wikipedia

ارسال پاسخ