محله گود عربان شیراز | تماشای شهر از دل تاریخ

محله گود عربان در قلب شیراز قدیم قرار دارد. جایی که اگر به شیراز رفته باشید و در شهر قدم زده باشید، شاید از کوچه‌های تنگ و باریکش سر درآورده باشید. نام محله از کاروان‌سرایی می‌آید که در گذشته، محله رفت و آمد تاجران عرب بود. جایی که تاجران حیاط کاروان‌سرا را محل خرید و فروش اجناسشان می‌کردند. کاروان‌سرا را درون یک گودال ساخته بودند و اینطور که نام کل محله شد گود عربان! نام اصلی محله البته «محله اسحاق بیگ» است.

گود عربان، محله‌ای‌ قدیمی و ساده است که در خود شگفتی‌های بسیاری پنهان کرده است. از مسجد صورتی گرفته تا امام‌زاده زنجیری. ما امروز در ساحل شنی تصمیم گرفتیم که محله گود عربان را پیاده گز کنیم. با ما همراه شوید تا ببینیم در این محله قدیمی چه خبر است.

مسجد نصیرالملک ، تماشای رقص دلکش رنگ‌ها  بر کاشی‌های فیروزه‌ای

مگر می‌شود آدم به مسجد و هنرنمایی‌هایی معماران ایرانی فکر کند و نام مسجد نصیرالملک به ذهنش نیاید؟ مسجد نصیرالملک یکی از زیباترین مسجدهای ایران است. مسجدی با مقرنس‌کاری‌های زیبا، کاشی‌های خوش‌رنگ و شیشه‌های رنگی.

مسجد نصیرالملک - محله گود عربان

میرزا حسن‌علی نصیرالملک، از بزرگان قاجار بود و در زمان ناصرالدین شاه، حاکم فارس بود. او مسجد را با هزینه‌ شخصی و برای عبادت خانواده‌اش ساخت. نصیرالملک میرزا رضا کاشی‌پز و حاج محمدحسن معمار را مامور کرد تا این مسجد خصوصی را بسازند. نتیجه مسجدی شد که تنها یک گردش کوتاه در آن تحسین هر کسی را برمی‌انگیزد. اولین جایی که باید در محله گود عربان ببینید، همین مسجد صورتی زیبا است.

معماری مسجد صورتی، قلب رنگی محله گود عربان

مسجد نصیرالملک حدود ۳۰۰۰ متر مساحت دارد. یک حیاط، دو شبستان، دو ایوان و دو گلدسته قسمت‌های مختلف آن هستند. هر قسمت از بنای این مسجد دیدنی‌هایی بی‌نظیر دارد. اما آنچه ما را برای تماشا به سمت خود می‌کشد، شبستان غربی است. شبستانی با کف‌پوش فیروزه‌ای، شیشه‌های رنگی و درگاه‌های چوبی مقرنس‌کاری شده، دیوارهای آجری کاشی کاری شده و سقفی که از زیبایی انگشت به دهانتان می‌گذارد. کاشی‌کاری‌هایی که از استفاده از رنگ صورتی ابایی نداشتند و مسجد را به نام مسجد صورتی معروف کرده‌ است

مسجد نصیرالملک - محله گود عربان

شبستان غربی دو ردیف ستون ۶ تایی دارد. حجاری ستون‌ها زیبا و منحصر به‌فرد هستند. هر ستون گلدانی است که گل‌های آن به سقف می‌رسد و بار آن را به دوش می‌کشند. میان هر دو ستون طاق‌های چشمه‌ای قرارا دارد که زیبایی شبستان را به حد اعلا می‌رسانند. اگر دنبال این طاق‌ها را بگیرید به محراب بی‌نظیر شبستان می‌رسید.

اگر می‌خواهید تمام زیبایی شبستان غربی را در یک بازدید ببنید، ساعت ۸ تا ۱۰ صبح به آنجا بروید؛ همان ساعتی که نور صبح تمام هنرنمایی‌اش را به رخ می‌کشد. در واقع می‌توانید بازدید خود از محله گود عربان را از اینجا شروع کنید.

امام زاده زنجیری ، پناه‌گاه متهمان بی‌گناه

جلال‌الدین بن علی بن زین‌العابدین، از فرزندان امام سجاد کسی است که در شیراز و در محله گود عربان دفن است. بقعه این امام زاده را نصیرالملک بانی مسجد نصیرالملک ساخت. او که به معجزه این امام زاده بسیار ایمان داشت، افراد متهم را در این امام زاده زنجیر می‌کرد و اگر زنجیر پاره می‌شد، علامت بی‌گناهی متهم بود. البته روایت دیگری هم هست که متهمان زنجیر در این امام‌زاده را می‌گرفتند تا از مجازات در امان باشند. نام امام‌زاده زنجیری از همین داستان نشات می‌گیرد.

امام زاده زنجیری - محله گود عربان

این بقعه در کنار مسجد نصیرالملک قرار دارد و گنبد و کاشی‌کاری‌ها و مرقد آن با نقره و استیل پوشیده شده است. اگر می‌خواهید به امام زاده زنجیری بروید باید از در مسجد نصیرالملک وارد شوید و بعد از بازدید می‌توانید از در امام زاده بیرون بروید.

 

مدرسه خان ، یادگار یک گرجی مسیحی زاده در محله گود عربان

تصور مدرسه‌ای که ملاصدرا در آن تدریس کرده به خودی خود خیال‌انگیز هست؛ چه برسد به این که واقعا به آنجا برویم و فضایی را نفس بکشیم که چهارصد سال پیش ملاصدرا در آن می‌زیسته است. الله وردی‌خان گرجی، کسی بود که دانشگاهی بنیان گذاشت تا ملاصدرا را ترغیب کند به شیراز برود. دیدنی دیگر محله گود عربان همین مدرسه است.

الله‌وردی خان هم‌عصر شاه‌عباس صفوی بود. او سپهسالار امپراتوری صفوی و حاکم ایالت فارس بود. او از اسیران گرجی بود که زمان شاه طهماسب به ایران تبعید شد و مسلمان شد و با شایستگی‌های فراوان به سپهسالاری سلطنت صفوی و حکومت فارس رسید.

الله‌وردی خان خدمات زیادی به علم و فرهنگ ایران کرد که مدرسه خان از آن جمله بود. مدرسه‌ای که در آن علوم معقول مانند هندسه و حساب، زمین‌شناسی، جانور‌شناسی، ادب، نجوم و شیمی تدریس می‌شد. علومی که برخلاف فقه و اصول که درس‌های رایج زمانه در مدارس بودند، پیش‌تر جایی در آموزش رسمی نداشتند. دومین جایی که در محله گود عربان باید به آن سر بزنید، همین جا است.

مدرسه خان
مدرسه خان

معماری مدرسه خان

مدرسه خان در زمینی به اندازه ۷۷۰۰ مترمربع ساخته شده است. این مدرسه در ابتدای ساخت دو طبقه در چهارسمت داشت که در مجموع شامل ۱۰۰ حجره برای سکونت طلبه‌ها، صحن، دو دالان و دو هشتی، و کلاس‌های درس بوده است. االبته امروزه تنها ۷۰ حجره باقی مانده است. جلوی هر حجره ایوانی کوچک قرار داد و از پشت آن به یک راه‌رو متصل می‌شود.

هشتی ورودی مدرسه به شکل هشت‌ضلعی و از آجر ساخته شده است. طرح آجرهای این هشتی مشبک بوده و کاشی‌های معرق آن، مانند مسجد نصیرالملک است. طرفین هشتی به دالان‌هایی راه‌ دارد که خود این دالان‌ها به صحن مدرسه می‌رسند. پلکانی در انتهای دالان هست که راه رفتن به طبقه دوم و تالار تدریس ملاصدرا است. اگر به محله گود عربان رفتید، دیدار مدرسه ملاصدرا را از دست ندهید.

 

باغ نارنجستان قوام ، بوی بهار در دل محله گود عربان

اگر بهار به محله گود عربان بروید، بی‌اختیار به سمت بوی شکوفه‌های نارنج کشیده خواهید شد. جایی که علی محمد خان قوام آن را ساخت و یکی از تماشایی‌ترین و خوش‌بو ترین جاذبه‌های گردشگری شیراز را شکل داد.

خاندان قوام الملک، که نامشان را از «فتحعلی‌خان قاجار» هدیه گرفته بودند، سال‌ها والی شیراز بودند و نارنجستان قوام ایده علی‌محمد خان قوام بود. باغ عفیف آباد، باغ کلانتر و باغ بیگلر بیگی از دیگر یادگارهای این خاندان در شیراز است.

باغ نارنجستان - محله گود عربان

مجموعه نارنجستان قوام از سال ۱۲۵۷ تا ۱۲۹۸ ساخته و گسترش یافته است. این مجموعه به‌خاطر کاشی‌کاری، گچ‌بری‌، آینه‌کاری‌های فراوانش معروف است و گوشه گوشه آن پر است از نقاشی‌های سنتی و معرق‌کاری و منبت‌کاری‌های زیبا.

حیاط مجموعه پر است از درختان نارنج و نخل‌های بلند‌بالا، ساختمان اصلی نارنجستان هم ایوانی باشکوه و اتاق‌هایی متقارن و زیبا دارد. شاه‌نشین یا همان تالار آینه، بخشی از مجموعه نارنجستان قوام است که مطمئن باشید نمی‌خواهید آن را ازدست بدهید.

حسینیه قوام

در نزدیکی نارنجستان قوام، حسینیه قوام قرار دارد که نیم قرن است که تبدیل به حوزه علمیه شده است. این حسینیه تالاری دو طبقه دارد که آن مراسم‌های مذهبی مختلف برگزار می‌کردند. طبقه بالا، شاه نشین و محل جلوس بزرگان شیراز بوده و طبقه پایین در اختیار عموم قرار داشته است. سراسر تالارها با شعرهایی با مضامین مذهبی و در رثای امام حسین نقش بسته که تالارها را بسیار زیبا کرده است.

کاشی‌کارها، خطوط اسلیمی، گچ‌بری‌ها و مقرنس‌کاری‌های بنا، همه و همه دست به دست هم داده‌اند تا یکی از زیباترین حسینیه‌های تاریخی ایران را بسازند. حیاط حسینه، حوض زیبایی دارد که به فضا طراوت دو چندان می‌دهد.

خانه زینت الملوک ، خانه مشاهیر ایران

نزدیکی نارنجستان قوام، خانه زیبای زینت‌الملوک قرار دارد. یکی دیگر از دیدنی‌های شیراز که در محله گود عربان است. زینت‌الملوک فرزند قوام‌الملک چهارم بود اما آغاز ساخت خانه به زمان علی‌محمدخان قوام‌الملک برمی‌گردد. این خانه، یکی از پناه‌گاه‌های مردم شیراز زمان جنگ ایران و عراق بود.

خانه زینت‌الملوک از آغاز ورود زیبایی‌های فراوانی برای نمایش دارد. از هشتی خانه گرفته تا دیوارهای سنگی حیاط با پنجره‌هایی مشبک که از آن‌ها برای تهویه و تامین نور زیر زمین استفاده می‌شده است.

خانه زینت الملوک
خانه زینت الملوک

دو باغ متقارن زیبا در این خانه قرار دارند که میانشان حوضی زیبا قرار دارد. هر حوض از شش قطعه سنگ یکپارچه ساخته شده و دورتادور حوض‌ها، اتاق‌ها قرار دارند. نمایش پیشانی ساختمان اصلی با کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ تزئین شده و با نگاره شیر و خورشید کامل شده است. شاه‌نشین خانه هم تلفیقی از آینه‌کاری ایرانی و تصاویر اروپایی است که زیبایی زیادی دارد.

اگر به زیرزمین خانه هم بروید، موزه مشاهیر شیراز را خواهید دید. موزه‌ای که مجسمه افراد مشهور شیراز را در اندازه واقعی نمایش می‌دهد. موزه مجسمه افراد مشهور شیراز کمابیش شبیه موزه مادام توسو در لندن است.

آرامگاه شیخ روزبهان ، حفظ شیراز به حق روزبهان و به حق پنج نماز

شیخ روزبهان کسی بود که در قرن ششم هجری زندگی می‌کرد. او از حافظان قرآن و عارفی نامی در زمانه خودش بود. آرامگاه او در محله گود عربان شیراز قرار دارد و یکی از جاذبه‌های دیدنی این شهر است. محل آرامگاه شیخ روزبهان در محل خانقاه اوست و دیدار از آرامگاه، هم شما را با این شخصیت تاریخی آشنا می‌کند و هم آثاری دیدنی را پیش‌رویتان می‌گذارد.

آرامگاه روزبهان - محله گود عربان

این آرامگاه در سال ۱۳۴۵ خورشیدی به سفارش انجمن آثار ملی بر روی قبر شیخ و فرزندانش بنا شده است. این آرامگاه به صورت دو طاق و یک طاقنمایی کوچک‌تر ساخته شد. در شمال اتاق آرامگاه کتبیه‌ای وجود دارد که از آثار شیخ است.

سعدی در یکی از اشعار خود، خدا را قسم داده که به حق شیخ روزبهان شیراز را حفظ کند. آن بیت سعدی این است:

به ذکر و فکر عبادت به روح شیخ کبیر/ به حق روزبهان و به حق پنج نماز

که گوش دار تو این شهر نیکمردان را / ز دست ظالم بد دین و کافر غماز

 

سفر به شیراز، همراه با ساحل شنی

شیراز، شهر شعر و شراب و نارنج است. این شهر هر فصل از سال زیبایی‌های منحصر به فردی دارد که باید بروید تا درکشان کنید. از آرامگاه حافظ و سعدی گرفته تا باغ ارم و عفیف آباد، همه روحی تازه و دلربا دارند که هر مهمانی را خوش‌خلق، و هر اهل شیرازی را عاشق می‌کند.

اگر قصد سفر به شیراز دارید، روی تورهای شیراز ساحل شنی حساب کنید. ما شیراز را از بر هستیم و از اعتماد به ما پشیمان نخواهید شد. همین حالا تلفن را بردارید و با شماره ۰۲۱۵۷۹۳۸ تماس بگیرید و تور شیراز را رزرو کنید.

 

  • عکس‌ مسجد نصیرالملک از : Pixabay

 

ارسال پاسخ